Zabytki Bełżca

Informacja o zabytkach znajdujących się na terenie Gminy Bełżec
6.Bełżec - plan Gminy sam kontur mapy

1. Kościół Matki Bożej Królowej Polski oraz dzwonnica w Bełżcu
Zespół kościoła parafialnego pod wezwaniem Matki Bożej Królowej Polski obejmuje murowany kościół z lat 1911 – 1912, dzwonnicę z 1912 roku oraz plebanię murowaną z 1910 roku. Kościół ma na swym wyposażeniu relikwie Krzyża Świętego oraz relikwie Św. Jana Pawła II i XVII – wieczne relikwiarze z przeniesione z Żółkwi. Należy zaznaczyć, iż w 1971 roku, podczas uroczystości nawiedzenia obrazu Matki Bożej w świątyni gościli dwaj kardynałowie: Karol Wojtyła i Stefan Wyszyński.
kościół parafialny

2. Drewniana cerkiew grecko – katolicka pod wezwaniem Św. Bazylego z 1756 r. wraz z cmentarzem przy cerkiewnym o powierzchni 0,21 ha.
Cerkiew zbudowana jest z bali sosnowych w klasycznym trójdzielnym układzie (prezbiterium, nawa główna i babiniec) przykryta dachem dwuspadowym, gdzie umieszczono jedną kopułę z latarnią. W 1947 roku cerkiew przestała pełnić swe funkcje sakralne. Obecnie pełni rolę „Galerii Cerkiewka”, w której organizowane są wystawy, między innymi na przełomie lipca i sierpnia 2007 r. przez 10 dni artyści z całej Polski uczestniczyli w „ I Ogólnopolskim Plenerze Malarskim Bełżec 2007”. Dzięki wspaniałemu natchnieniu jakie dawał swojski klimat i urok tego miejsca artyści namalowali 70 obrazów i rysunków. Prace pokazano na wystawie w cerkwi ukazując jednocześnie jej niepowtarzalny urok. W 2009 roku została wyremontowana i od tamtej pory organizowane są w niej wystawy tematyczne np. w 2011 r. w lipcu pokazano oryginalne carskie wrota, które kiedyś były na jej wyposażeniu, a obecnie znajdują się w Muzeum Regionalnym w Tomaszowie Lubelskim, ikony i mnóstwo przedmiotów codziennego użytku, należących do mieszkańców Bełżca.
cerkiew greckokatolicka Cerkiew grecko-katolicka pod wezwaniem Św. Bazylego w Bełżcu

3. Popówka
Obecnie Przedszkole Samorządowe. Stoi obok Cerkwi Św. Bazylego. Gdy cerkiew pełniła swoją funkcję sakralną mieszkał w niej ksiądz grecko – katoliski, zastrzelony przez partyzantów w związku z jego współpracą z bandami UPA.
Popówka

4. Kapliczka Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bełżcu
Kapliczka Najświętszego Serca Pana Jezusa jest murowaną kapliczką usytuowaną przy drodze krajowej nr 17. Wybudowana po drugiej wojnie światowej przez Ks. Ireneusza Kmiecika jako „Pomnik wdzięczności za ocalenie Bełżca w latach okupacji: 1939 – 1944 oraz poległych tutaj żołnierzy”. Kapliczkę wzniesiono na terenie cmentarza wojennego.
Z tego miejsca w Niedzielę Palmową rokrocznie począwszy od 1997 r. wyrusza uroczysta procesja z palmami i podąża ulicami Bełżca do Kościoła Parafialnego, gdzie po uroczystej sumie następuje ogłoszenie wyników konkursu na najwyższą palmę wielkanocną. Konkurs organizowany jest przez Gminny Ośrodek Kultury jako jedyna tego rodzaju impreza na terenie powiatu tomaszowskiego, która od 2013 roku zwiększyła swoją rangę z gminnego na powiatowy co świadczy o jej wielkiej popularności. W Polsce odbywa się on zaledwie w kilku miejscach. Charakteryzuje się tym, że uczestnicy konkursu zgłaszają do udziału palmy, które często mają ponad 10 metrów wysokości.
Kapliczka Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bełżcu

5. Kapliczka Św. Jana Nepomucena w Bełżcu.
Murowana kapliczka z I połowy XIX w. usytuowana przy drodze prowadzącej do Narola na kurhanie, w którym spoczywają polegli w 1656 r. żołnierze hetmana Stefana Czarnieckiego.
Wzniesiona z cegły, na rzucie półkola, otynkowana. Od frontu posiada wnękę arkadową wewnątrz której na murowanym postumencie umieszczona jest rzeźba św. Jana Nepomucena. Kryta dachem czterospadowym z drewnianym krzyżem na szczycie.
Kapliczka sw. Jana Nepomucena w Bełżcu

6. Krzyż na tzw. Górnej Budce
Szczególnym krzyżem dla Bełżca, przy którym warto się zatrzymać jest ten postawiony w 1919 roku na pamiątkę połączenia po rozbiorach granic Polski (dawna granica zaboru austriackiego i rosyjskiego) tzw. Górna Budka.
Krzyż na Górnej Budce

7. Krzyż wodowany kiedyś w czasie suszy
Z krzyżem związana jest jedna z legend Bełżca. Wykonany ze zlepieńca wapiennego, w którym widoczne są muszelki i grube ziarna piasku. Krzyż według opowieści najstarszych mieszkańców Bełżca, był wykorzystywany w czasie długotrwałych susz. Legenda głosi, że gdy nastała susza, krzyż wstawiano do pobliskiej rzeki. Pozostawał on w rzece „i tak długo pił wodę”, aż nadeszły deszcze. Następnie wracał na swoje miejsce, czyli na podwórze przay jednym z domów na tzw. Zagórze.
Krzyż wodowany w czasie suszy

8. Muzeum – Miejsce Pamięci w Bełżcu.
Powstało na terenie dawnego hitlerowskiego obozu zagłady. Dziennie uśmiercano tam kilka tysięcy Żydów przywożonych transportami kolejowymi z dystryktu lwowskiego i lubelskiego oraz Australii, Belgii, Czechosłowacji, Danii, Holandii, Niemiec, Norwegii, Rumunii, Węgier i terenu byłego ZSRR. Wg szacunkowych danych hitlerowcy zamordowali ok. 500 tyś. Żydów, zginęło tu również ok. 1500 Polaków. W 1943 roku hitlerowcy zlikwidowali obóz, budynki zniszczono, a cały teren obsadzono sosnami. Przez wiele lat miejsce, gdzie dokonano tak strasznej zbrodni, było zapomniane i zaniedbane. Odsłonięcie pierwszego pomnika na terenie byłego obozu zagłady miało miejsce w 1963 roku. Pomnik, który stanął na celowo zalesionym przez nazistów terenie, nie był właściwym memoriałem dla wielu tysięcy ludzi tu pomordowanych i w żaden sposób nie zabezpieczał miejsca ich pochówku. Kompleksowe upamiętnienie wraz z ekspozycją muzealną na temat historii obozu dostępne jest dla zwiedzających od 2004 roku jako Muzeum – Miejsce Pamięci w Bełżcu, które jest oddziałem Państwowego Muzeum na Majdanku w Lublinie. Stało się to dzięki porozumieniu o wspólnej inwestycji w zakresie budowy kompleksu pomnikowego i muzealnego, podpisanego pomiędzy American Jewish Committee i Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Warszawie.
Obóz Zagłady w Bełżcu

9. Pomnik Romów i Sinti w „Lipkach”
Do 1940r. Niemcy zarówno na terenie parku jak i folwarku prowadzili obóz pracy dla Żydów i Cyganów. Wielu z pracujących tam zabito, a ich ciała grzebano na miejscu. O tych zdarzeniach przypomina stojący wśród drzew pomnik upamiętniający romskie ofiary obozu pracy w Bełżcu.
Pomnik Romów (1)

10. Dawna stacja pomp wodnych w Bełżcu.
Ceglany, zabytkowy budynek pokolejowy położony nad brzegiem rzeki. Stąd czerpano wodę, która rurociągami była transportowana na stację kolejową, gdzie później wykorzystywano ją w lokomotywach parowych.
Dawna stacja pomp wodnych

11. Kompleks obiektów pokolejowych w Bełżcu w pobliżu stacji kolejowej.
Zachowane do dziś obiekty parowozowni pokazują rangę dawnej stacji Bełżec, gdzie spotykały się łączniki pomiędzy tzw. Koleją Nadwiślańską w Rejowcu, a Koleją Galicyjską w Muninie.
Kompleks budynków pokolejowych wykadrować

12. Dworzec PKP.
Przed wojną Bełżec miał bezpośrednie połączenie kolejowe ze Lwowem. Stacja Bełżec była jednym z największych zakładów pracy w okolicy. Jeszcze do końca lat dziewięćdziesiątych XX wieku, Bełżec był bardzo ważnym węzłem kolejowym. Rozpoczynało i kończyło tutaj bieg wiele pociągów zarówno pasażerskich jak i towarowych, między innymi do Wrocławia, Warszawy, Zakopanego, Gliwic, Katowic, Krakowa, Przeworska oraz Zamościa.
Dzisiaj jedynie w okresie letnim kursują szynobusy relacji LUBLIN – ZAMOŚĆ – BEŁŻEC – JAROSŁAW – RZESZÓW
Dworzec PKP w Bełżcu

13. Jałowiec Pospolity – pomnik przyrody
Ponad dwuwiekowy krzew, który przybrał postać sporego drzewa. Jego wysokość wynosi 7,5 m, a obwód pnia 92 cm. Jest objęty ochroną od 27 czerwca 1961 r. decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie. W 2008r. został jednym z laureatów Plebiscytu „7 atrakcji Zamojszczyzny”, który był zorganizowany przez Koło Przewodników Terenowych przy Oddziale PTTK w Zamościu.
Jałowiec pospolity jałowiec pospolity 2

14. „Lipki” – pomnik przyrody w Bełżcu
68 lip drobnolistnych rośnie w widocznym tutaj, dawnym parku dworskim, który należał do rodziny Moraczewskich. Jest on zlokalizowany na zachód od cerkwi, za torami. Przez niemal 100 lat lipy osiągnęły ok. 30 m wysokości, a ich obwody mają od 150 do 340 cm. „Lipki” są obiektem chronionym od 02.XII.1988 roku
Lipki

15. Źródełko Św. Floriana
Źródła podzboczowe, typu szczelinowego i szczelinowo – warstwowego wypływają z warstw kredowych. W latach powojennych firma Władysława Kozyry z tych źródeł czerpała wodę do produkcji lemoniady. W zimie stanowi ostoję ptaków wodnych (20-50 krzyżówek zimorodka, czapli i wodnika).
Źródełko Św. Floriana

16. Kaplica pw. Św. Wojciecha w Brzezinach.
Wybudowano ją w 1959 r. na miejscu małej, drewnianej kapliczki, z której przeniesiono ołtarz główny. Świątynia reprezentuje oszczędną formę architektoniczną, z jedynym urozmaiceniem w postaci schodkowych szczytów, umieszczonych z dwóch stron. Przy kaplicy znajduje się również dzwonnica.
kaplica pw. św. Wojciecha w Brzezinach

17. Figurka Matki Bożej w Brzezinach
Postawiona jako wotum mieszkańców za ocalenie wioski 8 maja 1948 roku. Na wioskę napadła banda Ukraińskiej Powstańczej Armii i mieszkańcom udało się ten atak odeprzeć.
figurka Matki Bożej w Brzezinach

18. Krzyż bruśnieński przy drodze do Bełżca
Tego typu krzyże, wywodzące się z pobliskiego ośrodka kamieniarskiego w Bruśnie charakteryzują się figurami Chrystusa wykutymi w całości z jednorodnego bloku kamiennego. Na krzyżu widnieje metryczka w postaci daty: 11 października 1869 roku.

19. Kaplica pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny Niepokalanego Poczęcia w miejscowości Chyże

Pierwotnie wybudowana staraniem gospodarzy wioski Chyże w roku 1890. W latach sześćdziesiątych XX wieku kapliczka została rozebrana, a na jej miejscu wymurowano następną o większych rozmiarach. W realizacji tego przedsięwzięcia przeszkadzały ówczesne władze strasząc i wzywając ludzi na niekończące się przesłuchania oraz nakładając dotkliwe kary finansowe. Po przyłączeniu do parafii Bełżec w 1992 r. rozbudowano kapliczkę dobudowując: dwie nawy i prezbiterium.
Kaplica w Chyżach

20. Murowana kapliczka św. Antoniego w Chyżach
Została wybudowana w XIX wieku. Figurkę wykonał ludowy rzeźbiarz – Teodor Grzegorz Szepelak. Ważnym faktem historycznym jest to, że miejsce, w którym stoi kapliczka, to zbiorowa mogiła, powstała po epidemii cholery. Dawniej żegnano przy niej zmarłych odprowadzanych na cmentarz w Narolu. Z kapliczką związanych jest wiele legend.
Kapliczka św. antoniego 2 Kapliczka św, Antoniego w Chyżach

21. Kaplica pw. MB Częstochowskiej na Żyłce.
Kaplica wymurowana w 1991 roku w miejscu, gdzie 3.10.1942 r. okupanci rozstrzelali 5 mieszkańców wioski za rzekome podpalenie stajni w Bełżcu.
Kaplica Żyłka
Kaplica MB Czzęstochowskiej na Żyłce

22. Bunkier linii Mołotowa przy drodze z Szalenik – Kolonia do Żyłki.
Zlokalizowany wśród pól na wzgórzu obok miejscowości Kolonia-Szalenik, był częścią tzw. Raworuskiego Rejonu Umocnionego. Sieć umocnień wzdłuż niemiecko-radzieckiej linii demarkacyjnej wzięła nazwę od imienia radzieckiego ministra spraw zagranicznych. W obawie o atak Wehrmachtu, Sowieci wykonali w wielkim pospiechu w latach 1940-41 system umocnień złożony ze 13 zgrupowanych schronów bojowych, zwanych Rejonami Umocnionymi. Teren Roztocza obejmował Raworuski Rejon Umocniony. Biorąc pod uwagę typową jakość budowania w ZSRR, bunkry wykonano nadspodziewanie solidnie, najprawdopodobniej dlatego, iż budowniczowie nie mieli komu sprzedać części cementu przeznaczonego na konstrukcje. Polska ludność zwykła była bowiem kupować potrzebne materiały w sklepie, a nie od pokątnych sprzedawców, co było normą w Kraju Rad. Linia Mołotowa nie odegrała poważniejszej roli w czerwcu 1941 roku. Z powodu zaskoczenia nie wszystkie bunkry zostały na czas obsadzone załogami, zresztą Niemcy z reguły je omijali, pozostawiając ich likwidację siłom wojskowym wchodzącym w skład zaplecza sił zbrojnych. Ciekawostką jest to że bunkier został wybudowany w ciągu jednej nocy.
Bunkier 2 Bunkier 1

23. Zalew Młynki w miejscowości Żyłka
Turyści często szukają nieznanych miejsc. Tymczasem największe skarby tkwią w przyrodzie. Podczas wędrówek po naszej gminie nie da się nie zauważyć malowniczych krajobrazów. Z wielką przyjemnością zapraszamy więc do Żyłki, gdzie znajduje się przepiękny, dziewiczy zalew „ Młynki” oraz rzadko spotykane rośliny.
Młynki nr.3 młynki nr.2

Szlaki turystyczne w Gminie Bełżec

Piesze
Centralny Szlak Roztoczański łączący Bełżec z Szastarką na Roztoczu Zachodnim (niebieski). Długość szlaku: 143,5 km.

Wolnościowy (czerwony), który prowadzi z Tomaszowa Lubelskiego do Hrebennego. Długość szlaku: 41,5 km.

Łącznikowy (czarny), prowadzący od węzła szlaków w Bełżcu do Narola. Długość szlaku:  12 km.

Rowerowe
Centralny Szlak Rowerowy Roztocza Kraśnik-Goraj-Szczebrzeszyn-Zwierzyniec–Susiec-Bełżec-Hrebenne, znakowany kolorem czerwonym. Długość szlaku: 189 km.

Trasa Narol – rezerwat Minokąt – Narol
oznakowana na czerwono. Długość: 18 km.
Znak na Dworcu PKP informujący o pieszych szlakach turystycznych

Samochodowe
Szlak Bełżec-Bełz-Bełżec (www.belzec-belz.pl), zwany w skrócie BBB. To najbardziej prestiżowe przedsięwzięcie, którego inicjatorem była Gmina Bełżec przy współudziale samorządu partnerskiego z Ukrainy – Miasta Bełz. Za pomocą środków zewnętrznych udało się opracować, wytyczyć i oznakować pierwszy na pograniczu polsko-ukraińskim szlak transgraniczny o długości 333 km. Szlak rozpoczyna się w Bełżcu i wiedzie przez przejście graniczne w Hrebennem do Miasta Bełz. Stamtąd przez Sokal, Waręż i Włodzimierz Wołyński dociera do przejścia granicznego w Zosinie, by dalej wzdłuż Bugu, mijając Hrubieszów, Kryłów, Dołhobyczów i Tomaszów Lubelski powrócić do Bełżca.
mapa szlak BBB Logo szlaku BBB